De uitweer

De uitweer is het buitenste deel van een landgoed, daar waar het nog wild en onbewerkt is, rauwe natuur. Het is de omgeving waarnaar Amy Liptrot weerkeert na een uitbundig leven in Londen. Als kind groeide ze op op de Orkney-eilanden, boven Schotland. Ze had een eenvoudig leven in de vrije natuur, maar toen ze eenmaal volwassen was, kon ze niet wachten om naar Londen te verhuizen, the place to be. Daar sleepte haar wilde leven haar mee in een neerwaartse spiraal, in stand gehouden door een overmaat aan alcohol. In dit autobiografische boek vertelt ze haar verhaal en hoe ze uiteindelijk terugkeerde naar de natuur van haar jeugd.

Je zou denken dat het een heel openhartig verhaal zou zijn. Dat is het ook wel, maar toch met mate. De schrijfster vertelt haar verhaal namelijk met de nodige afstand. Ze vertelt meer dan ze laat zien. Het zijn meer een soort memoires, een verhaal over hoe haar leven is verlopen. Ze is wars van spiritualiteit en het is dan ook een rationeel verteld verhaal. Je krijgt een idee van haar leven, maar heel concreet wordt het niet. Zo heeft ze het wel in het algemeen over de liefde en minnaars, maar deze verschijnen nergens ten tonele. Zo was ik zelfs blij toen op zeker moment een man haar enkel beetpakte, een teken van leven!

Dit neemt niet weg dat ze mooie beschrijvingen geeft van het leven in de natuur, als tegenhanger van haar leven in Londen. De tegenstelling stad en platteland en afhankelijk en vrij klinkt in het hele boek door. En passent vertelt ze soms hoe diep ze gezonken was. Ze verloor haar werk en haar relatie. Op een bepaald moment realiseert ze zich dat er iets moet gebeuren om haar leven weer op de rit te krijgen. Dan volgt ze een intensief programma om van de drank af te raken en slaagt daarin. Ze geeft eerlijk aan hoe vaak ze daarna nog hunkert naar alcohol, maar zoekt een tegenwicht. Dat vindt ze op de eilanden van haar jeugd. Ze wandelt, zwemt, kijkt vogels, alles om de leegte die de drank heeft achtergelaten op te vullen.

Het lijkt even of ze een pure natuurfreak is geworden maar ze heeft toch veel contacten met Londen via internet. Dit maakt de eilanden ook minder geïsoleerd dan voorheen. Haar plan om na verloop van tijd terug te keren naar Londen worden voorlopig tegengehouden door de aantrekkingskracht die de eilanden op haar uitoefenen. Geen meeslepend, maar wel een interessant verhaal. 

Als je wilt

De superlatieven op de achterflap van ‘Als je wilt’ van de Deense Helle Helle zijn niet te zuinig. Misschien waren mijn verwachtingen daardoor iets te hoog gespannen. Het gaat over twee hardlopers, een man en een vrouw, die onafhankelijk van elkaar de weg kwijtraken in een bos. Ze ontmoeten elkaar en trekken samen op in twee dagen waarin ze schuilen en overleven voor ze de weg naar de bewoonde wereld weer vinden. In de tussentijd wordt het verhaal van de vrouw verteld. De man is de ik-persoon en van hem komen we weinig meer te weten dan dat hij op het moment van verdwalen een congres bijwoont.

De vrouw is de bikkel van de twee, gaat water halen, verzorgt zijn blaar. Maar de man verzorgt haar later ook als ze ziek wordt van waarschijnlijk besmet water. Ze komen in een boshut terecht en later in een schuur bij een afgelegen huis. Daar biedt een gevulde vrieskist hen wat te eten. Het verhaal  van het verleden van de vrouw voert de boventoon in het boek en ik vroeg me af waarom de constructie met het verdwalen in het bos nodig was om dat te vertellen. Maar misschien was de kleurloze ik-figuur nodig om het aan te horen zonder dat hij de mogelijkheid had om eraan te ontkomen.

Het gaat over haar relaties van vroeger en nu. Ze had iets met Christian maar ze had hem achteraf bezien teveel geïdealiseerd. Ze groeiden uit elkaar. Dit wordt verteld aan de hand van tal van veelzeggende voorbeelden uit de praktijk. De man en vrouw zijn de verloren dagen op elkaar aangewezen en naderen elkaar soms dicht. Hun laatste slaapplaats blijkt de volgende dag vlakbij een bushalte van een lijn naar de bewoonde wereld te liggen. Bijna verlost van hun dwaaltocht of helaas een einde aan hun intieme samenzijn? Ik had nog een uitsmijter verwacht, een of andere twist, maar die was er niet. Met dit verhaal moet de lezer het doen. Als je wilt, en anders ook. 

De kunst van het wachten

In ‘De kunst van het wachten’ neemt David Nolens de lezer mee naar een groep mensen die buiten de samenleving staat. Het begint met Jack, copywriter bij een reclamebureau, die op een dag genoeg heeft van zijn eigen wervende teksten die aanzetten tot aansluiting bij de consumerende massa. De welvaartsstaat staat hem ineens tegen en in een onredelijke woede geeft hij een voorbijganger een klap. Als vanzelf word hij, met de veelzeggende naam Roman, zijn metgezel op een reis buiten de gangbare tijd. In een bijna woordeloos elkaar aanvoelen begeven zij zich in een wereld van onthechte mensen. Ze eten in een gaarkeuken en beoefenen de kunst van het wachten. De wereld zou gebaat zijn, denkt Jack, met wachters die de essentie van het leven benaderen. De op winst gerichte samenleving zou daarin een tegenwicht kunnen vinden. Want wat is er mis met nul procent groei? Is dat niet gewoon een gezonde, stabiele economie?   

Nolens, zelf filosoof, laat Jack volop filosoferen over de huidige maatschappij en het nut van een club van buitenstaanders. Hun startpunt is Brussel en gaandeweg stellen ze zich steeds andere plaatsen tot doel en sluiten zich steeds meer mensen bij hen aan. De groep leeft en laat leven, bijna als een ouderwetse commune. Er is geen ruimte voor jaloezie, ook niet als er vrouwen zich bij de groep aansluiten. Er heerst een onuitspreekbare band tussen de groepsleden en Jack realiseert zich steeds meer dat hij niet meer terug kan naar zijn oude leven. Als ze onderweg zijn naar Groenland, de bestemming van hun dromen, realiseert hij zich zelfs dat hij vergeten is zijn auto te verkopen. Hij heeft hem gewoon achtergelaten.

Ze verliezen onderweg een oudere man die zich in Afrika bij hen heeft aangesloten, maar pas nadat hij de kiem van nieuw leven in één van de vrouwen heeft geplant, zodat het leven doorgaat als in een natuurlijke cirkel. Toch lijkt de groep ook een grimmige dynamiek te hebben als een jongen op de vlucht zich na een ongelukkig leven bij hen aansluit. Met harde hand wordt met hem afgerekend en het lijkt alsof de groep zich hierover niet verbaast. Is dat waar een onderling verbond toe leidt? Het land van hun dromen schemert dan nog steeds in de verte en hebben ze nog steeds niet bereikt. Is het verlangen eeuwig en onvervulbaar? De schrijver laat het open in dit verhaal over een groep met een bijna onbenoembare band. Nolens schrijft vooral in broeierige suggestieve sferen.

God sta het kind bij

Een blanke vrouw krijgt een donkere dochter met alle ongemakkelijke situaties die dat met zich meebrengt. Vooral de moeder heeft er moeite mee. Zij kan haar dochter geen onvoorwaardelijke liefde bieden. De dochter, die zich Bride noemt, ziet kans een succesvol leven op te bouwen. Ze heeft een eigen goedlopende zaak en kleedt zich op deskundig advies altijd in het wit. Dit zou maken dat haar flamboyante verschijning haar huidskleur overstemt. Als kind heeft ze een docent in ernstige moeilijkheden gebracht, alleen maar om de liefde van haar moeder te winnen. Nu heeft haar man haar verlaten en lijkt alles mis te gaan.

Toni Morrison schrijft op zo’n manier dat het makkelijk leest. Nu eens vanuit het perspectief van de moeder, dan weer vanuit dat van de dochter of een ander personage. Het lijkt een eenvoudig verhaal maar er staat meer dan er staat. Bride gaat op zoek naar haar man die haar verlaten heeft. Na een auto-ongeluk vangt een zelfvoorzienend en onthecht stel haar op. Zij blijken een meisje in huis te hebben dat ook een traumatische jeugd heeft gehad. Noodgedwongen neemt Bride tijdelijk afstand van haar gangbare luxe en onafhankelijke leven. Vervolgens strandt ze bij een bekende van haar man. De vrouw heeft vele mannen gehad maar woont nu alleen tussen hun foto’s in een geïmproviseerd huis. Bride’s man blijkt ook zo zijn door het verleden ingegeven redenen te hebben gehad om haar te verlaten.

Een gemankeerde jeugd vormt voor de meeste personages het hoofdthema. Van daaruit handelen ze in hun verdere leven, wat hen verder kan brengen maar ook opbreken. ‘God sta het kind bij’ is een verzuchting die Bride’s moeder slaakt en die op alle gewezen en toekomstige kinderen uit  het verhaal van toepassing lijkt. Bride en haar man vinden elkaar weer in eerlijkheid maar het is zeker niet gezegd dat zij happy ever after verdergaan met hun leven. Een boek dat tot nadenken stemt over hoe je leven loopt, hoe je verleden je heden bepaalt en hoe eerlijk je daarover bent tegenover de mensen om je heen.

Naar de overkant van de nacht

Ondanks alle positieve berichten was het er nog steeds niet van gekomen om een boek van Jan van Mersbergen te lezen. Nu heb ik dan ‘Naar de overkant van de nacht’ gelezen. Wat een intens en robuust verhaal! Je zou denken dat er over een enkele carnavalsnacht niet veel te vertellen valt en zeker niet een verhaal met enige diepgang. Toch is dat wat Van Mersbergen met dit boek voor elkaar heeft gekregen. De banaliteit van een nacht doorzakken verweven met de zin van het bestaan.

De ik-figuur gaat alleen de koude carnavalsnacht in waarin hij tal van medefeestgangers ontmoet die hij op zijn tocht door de nacht telkens weer tegenkomt. Al naar gelang de hem onderweg toebedeelde attributen bij zijn uitdossing verandert hij van veerman tot kraanvogel. Als veerman brengt hij mensen die hij tijdelijk onder zijn hoede neemt naar de overkant en als kraanvogel maakt hij klapwiekende bewegingen. Zijn de types die je speelt een rol of een uitvergroting van jezelf?

De schrijver maakt een nacht vol drank waarbij de biertjes geteld worden tot een louterend proces van een man die op een moeilijk punt in zijn leven is beland. Hij heeft een relatie met een vrouw die vier kinderen heeft. Gedurende de nacht reflecteert de hoofdpersoon op zijn leven met haar. Heeft hij teveel gegeven? Of heeft zij hem ook iets te bieden? Zijn zijn gevoelens voor haar en haar kinderen zuiver?

De ik-figuur is een stoere maar ook gevoelige man. Hij beleeft de nacht intens en met een caleidoscoop aan gedachten en overpeinzingen. Sommige associaties komen op een bijna bezwerende manier telkens terug. De zinnelijkheid van de nacht leidt hem uiteindelijk tot een plaats om te slapen. Vervolgens kan hij uitgerust verdergaan met het leven waarnaartoe de nacht hem de weg heeft gewezen. Een boeiend verteld verhaal.  

De dyslectische hartenclub

Het tweede boek van Hanneke Hendrix is een levensechte roadnovel. Zet drie vrouwen met brandwonden bij elkaar in een bewaakte ziekenhuiskamer en het avontuur kan beginnen. Ze weten aanvankelijk weinig over elkaar maar dat verandert als ze samen op de vlucht slaan. De vlucht was geen vooropgezet plan maar ingegeven door de situatie. Hendrix maakt het verhaal spannend door gedoseerd telkens een beetje meer informatie over het drietal prijs te geven. Als lezer word je meegesleept in een bizarre tocht met de nodige hindernissen. De drie vrouwen hebben samen het doel om weg te komen en ergens te kunnen overleven, maar uiteindelijk lijkt het toch ieder voor zich.

De schrijfster zet de drie types goed neer en je merkt dat zodra je meer over hen weet je geneigd bent ze in een hokje te plaatsen. Dit wilden ze tegenover elkaar voorkomen maar ze vormen toch een verbond tijdens hun vlucht. De drie karakters vullen elkaar aan en schamen zich in eerste instantie als er meer over hun verleden bekend wordt, maar realiseren zich dat iedereen wel wat heeft.

Hendrix hanteert een lichte stijl met karakteristieke dialogen. Ze vertelt het verhaal vanuit het perspectief van één van de drie zodat we samen met haar steeds meer te weten komen over de andere twee. Het eindpunt van hun tocht blijkt een illusie en slechts één van de drie haalt het. Na de slopende tocht en het verlies van haar bewustzijn lijkt ze weer terug bij af. Maar dan met de liefdevolle herinnering aan de gezamenlijke zoektocht. En met de constatering dat ieder mens zijn leven leeft terwijl de tijd verstrijkt. ‘Dat we alleen zijn en dat we alleen maar onszelf hoeven te vergeven voor alles.’ Een bijna happy end van een verhaal vol ongeluk. Als het leven zelf.       

Post voor Rus Ordelman

Wat een rare titel en wat een rare naam. Dat denkt ook hoofdpersoon Rus zelf die zijn achternaam cadeau krijgt bij zijn identiteitspapieren. Hij is een eenling zonder familie en vrienden en woont in een illegaal zelfgebouwd huis. Van zijn vader heeft hij alleen nog een ouderwetse Russische bontjas die lijkt te bevestigen dat hij Russische roots heeft. Van zijn moeder die met de noorderzon vetrokken is heeft hij een pinpas gehad waarvan hij dagelijks wat geld pint om naar de Starbucks te gaan. Hij heeft een leeg maar vrij en vertrouwd leven.

Op zeker moment wordt zijn idylle verstoort als de lange arm van de wet hem bereikt. Dat zet zijn rustige leventje in beweging en brengt hem met andere mensen in contact. Zijn naïeve vertrouwen wordt meerdere keren beschaamd. Met een waaier aan persoonlijkheden die Rus ontmoet of zijdelings zijn leven beïnvloeden biedt debutant Bette Adriaanse een brede blik op de samenleving. Nadruk ligt daarbij op de buitenstaanders. Die doen veelal hun best om in het normale stramien te passen wat de schrijfster verbeeldt als fantasieloos en banaal. Ondanks het getrek aan Rus om aan de standaard te voldoen lukt hem dit niet. Hij heeft te zeer zijn eigen blik en manier van in het leven staan.

Bette voert een aantal personages op die elk op hun eigen manier niet in de gangbare hokjes passen. Zij laat zien hoe zij daarin verstrikt zitten en de tegenwerking die zij ondervinden om vooruit te komen. Dit geldt niet alleen voor de inmiddels dakloze Rus maar ook voor een ambitieuze pakketbezorger, een secretaresse die meer wil en een oudere vrouw wier leven zich afspeelt rondom een tweemaal daags uitgezonden soapserie. Ze streven naar een beter leven maar worden door alle omstandigheden tegengewerkt. De schrijfster zet de buitenstaanders en de mechanismen in de maatschappij die hen uitsluiten met een groot gemak neer zonder ze in een slachtofferrol te drukken. Als lezer krijg je sympathie voor de drop-outs. Zij zijn degenen die vragen stellen bij hun leven en nemen het niet voor lief. Een fijn debuut van deze schrijfster en kunstenares.